11-12 Ağustos 2019

10:30 - 13:30

Gümüşlük Akademisi, Bahçe

Aşk ve Bağlanmadan Eşcinselliğe; Dini İnançtan Sosyal Kimliğe; Evrimsel Sosyal Psikoloji Ne Anlatabilir?

Doç. Dr. Mert Teközel  / Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü

Tavuskuşlarının süslü kuyruklarının Darwin’in kâbusu olduğunu bilmeyen yoktur: Eğer doğal seçilim prensibi geçerliyse, yani hayatta kalmaya hizmet eden özellikler popülasyonda yayılıyorsa, bu, hiçbir hayatta kalma avantajı önermeyen, üstelik de yırtıcılar tarafından fark edilmeyi kolaylaştırarak hayatta kalma üzerinde tahrip edici bir etki yaratan uzuv nasıl desenlenmiş olabilirdi? Neyse ki önce Darwin daha sonra da ardılları bu problemi çözdü. 

Ancak son yıllara (evrimsel sosyal psikolojinin serpilmeye başlamasına) kadar evrimselcilerin sormayı pek akıl etmediği; belki akıl ettiyse bile cesaret edemediği başka sorular var. Örneğin üremeyi güçleştiren ya da tamamen imkânsızlaştıran bir cinsel yönelim (eşcinsellik) nasıl desenlendi? İnsanlarda dinsel inanca yol açan şey neydi? Neden çoğu insanın gururlandığı milli bir kimliği var? Neden bir sosyal kimliğe ihtiyaç duyduk? Diğer insanlarla işbirliği yapmak için diye düşünülebilir. İyi de bunun için kimliğe ne gerek vardı? İşbirliği yapmak isteyen insanlar, bunu ortak (hatta çoğu zaman baskıcı) bir kimlik altında bir araya gelmeden de pekâlâ yapamazlar mıydı? Üstelik farklı grup kimlikleri arasındaki çatışmayı tetiklemesi ve birçok insanın yaşamını kaybetmesine yol açmasına rağmen nasıl oldu da bu özellik (kimliksel varoluş) desenlenebildi?  Millet adına (yani başkaları için; rakip genler uğruna) ölmek adaptif midir? Evrimsel sosyal psikologlar sosyal kimlik’in stratejik bir yönü olduğunu savunuyorlar. Yani grup için fedakârlık yapma gösterilerinin ve söylevlerinin, grup için fedakârlık yapma arzusundan çok, diğerlerinin grup için fedakârlık yapma arzusunu arttırmaya çalışmakla ilişkili olabileceğini düşünüyorlar. Grup için ölmek adaptif değildir (çünkü ölmek adaptif değildir), ama diğerlerinin grup için ölmesini sağlamak bir hayli adaptiftir. 

İnsanlar neden aşk acısı çekiyor? Aşk ve bağlılık olmaksızın üremek mümkün değil miydi? Aşk acısından canına kıymak ya da aşk yüzünden büyük bedeller ödemek türün uyumuna hizmet edebilir mi? Türümüzün biraz daha soğukkanlı ve daha az duygusal (Örn. Uzay Yolu’nun Mr. Spock’ı) bir tasarıma sahip olması daha adaptif olmaz mıydı? Nitekim cinsel yolla üreyen türlerin ezici bir çoğunluğu, ikili derin bağlar kurmaksızın bunu yapmaktadır. İnsanı farklı davranmaya iten neydi?

Bu atölyede buna benzer sorular sorup, evrimsel sosyal psikolojik bir perspektiften akıl yürüterek ve küçük sosyal psikolojik oyunlar oynayarak tartışacağız.