Feminist teori, toplumsal cinsiyet kategorisini merkeze alan eleştirel bir iktidar analizi olarak ele alınabilir. Feminist teoriler ısrarlı şekillerde toplumsal cinsiyetin “bir ek” kategori olmadığını, toplumsal ve politik hayatın toplumsal cinsiyetlendirilmiş ilişkiler ile inşa edildiğini gösterdi. Bu nedenle feminist teori etrafımızdaki dünyayı anlamaya dair merakı olan herkesi ilgilendiriyor. Evrensellik, rasyonalite, konumsallık, akışkanlık, istikrarsızlık, kesişimsellik gibi kavramları tartışacak dersler, toplumsal cinsiyet kategorisinin tarihselliğinin ve ilişkiselliğinin altını çizerek bir çerçeve kuracak. Kamp boyunca, feminist teori ile hareketin bağı ön plana çıkarılacak ve feminist teorinin eleştirel düşünce içindeki öncü rolü bağlamsallaştırılacaktır.

Yer: Gümüşlük Akademisi

Tarih: 26-1 Eylül 2025

Eğitmenler: Alev Özkazanç, Atilla Barutçu, Betül Yarar, Demet Gülçiçek, Emine Erdoğan

Kamp Sorumlusu: Özge TUNCER 0538 830 57 15

Detaylı bilgi almak için: info@gocebedusunce.org

*Bu programa kayıt olduğunuz takdirde aynı hafta gerçekleşecek Faşizm - Eleştiri ve Teori kampının derslerine de katılabilirsiniz. Program hakkında detaylı bilgiye bu linkten ulaşabilirsiniz.

BAŞVURU FORMU

DERS ÖZETLERİ

Feminist Tarihyazımı – Demet Gülçiçek

Kadınların (ve LGBTİ+ların, işçilerin, etnik azınlıkların, yoksulların) sistematik olarak tarihten dışlanması ne anlama gelir? Öteki konumlarının tarihini yazmanın önemi ve sınırları nelerdir? Toplumsal cinsiyet kategorisinin tarihselliğinin analizi, “ezilen tarihi” yazmanın ötesine geçerek zamansallık hakkında (temporality) yeni kavramsallaştırmalar ortaya çıkardı. Bu derste queer, postkolonyal ve duygulanım teorilerinin feminist tarihyazımı tartışmaları ile bağı kurulacak ve politik öznellik, tahayyülsel coğrafyalar ve duygulanım kavramları tartışılacaktır. Ders boyunca, öncelikle, bu yaklaşımla feminist tarihyazımı literatüründeki öncü çalışmalar uluslararası ve ulusal çalışmalara odaklanarak ele alınacaktır. Daha sonra 20. yüzyıl başında oluşan kadın hareketine odaklanarak politik stratejiler, normatif kategoriler ve politik-duygulanımsal ilişkiler analiz edilecektir.

Feminist Emek – Emine Erdoğan

Feminist emek tartışmaları bize hızla değişen çalışma yaşamı ve emek formları hakkında ne söylüyor? Feministlerin uzun zamandan beri odaklandığı kapitalizmin cinsiyet rejimleriyle -ya da ataerkillikle- ne tür iş birlikleri kurduğu sorusu neden hala aciliyetini koruyor? Emek sürecinin cinsiyetlendirilmesi ne demek ve bunun gündelik hayatımızdaki yansımaları/sonuçları nelerdir?  Ataerki ile emek süreçleri arasındaki ilişkiyi analiz ederken, ataerki kavramının dönüşümüne nasıl odaklanabiliriz? Böyle bir odak bize değişen cinsiyet ilişkileri hakkında neler söyleyebilir? Ders, bunlar ve benzeri sorular eşliğinde ataerkillik, cinsiyet rejimleri, yeniden üretim ilişkileri, görünmez emek, bakım emeği/krizi, duygusal emek ve duygulanımsal emek gibi  kavram ve tartışmaları feminist teorideki çeşitlenmeyi kapsayarak ele alacak ve emeğin feminist yöntemle anlaşılmasına ilişkin bir tartışma yürütecektir.

Queer Teori ve Eleştirel Erkeklik – Atilla Barutçu

Uzun ve güçlü tarihiyle feminist hareket ve feminist teori, son birkaç on yılda bir yandan eşitsizliğe dayalı dinamikleri faili merkeze alan iktidar çözümlemeleriyle sorgulayan eleştirel erkeklik çalışmalarına alan açmış, bir yandan istikrarsızlığı vurgulayan özne ve beden odaklı yeni tartışmalarla queer teorinin yarattığı tarihsel manevraya tanıklık etmiştir. Bu üç alanın biraradalığı bazı temel tartışma sorularını da gün yüzüne çıkarmıştır. Örneğin: Feminist teori neden sadece kadın kategorisinin analizine indirgenemez ya da indirgenmemeli? Erkeklik/erillik üzerine yapılan çalışmalar hangi metodolojik yollarla feminizme çelme takmadan yürütülebilir? Queer teorinin kimlik kategorilerinin istikrarsızlığına yönelik vurgusunun diğer teorik yaklaşımlar üzerindeki etkisi ne olmuştur? Bu derste birbiriyle ilişkili bu üç “ayrı” alanın teorik/metodolojik tartışmaları, sırasıyla toplumsal cinsiyet, erkeklik ve performatiflik kavramları merkezde tutularak ele alınacak, feminist teori ile eleştirel erkeklik çalışmaları alanının ve queer teorinin birbirine içkin olan potansiyelleri tartışmaya açılacaktır.

Feminist Politika – Alev Özkazanç

Bu derste 19. yüzyıldan günümüze kadar feminist politikanın tarihsel seyrini, güncel tartışmalara ağırlık vererek ele alacağız. Tarihsel bağlam bize feminizmin modern bir toplumsal hareket ve ideoloji olarak temel çevrevesini çizecek ve su sorulara odaklanacak: Feminizmin kurucu gerilimleri ve ikilemler nelerdir? Feminist özne kimdir, sınırları ve anlamı neye göre değişir? Feminist politika ile kapitalizm, devlet, demokrasi, millet, liberalizm, sosyalizm, milliyetçilik vb. arasındaki ilişkiler nasıl kurulmuştur? Feminizm içindeki çeşitlilik ve farklılıkları nasıl anlamlandırmalıyız? Bu tarihsel çerçeve bağlamında güncel tartışmalarda şu konular ele alınacaktır:  Feminizm öznesi ve queer tartışması, feminizm arası güncel farklar ve ilişkiler (siyaset yapma, muhalif olma farkları, kuşaklar arası farklar gibi) feminizmin imkan ve potansiyelleri, feminizm karşıtı hareketler ve direniş.

Kimlik Siyaseti, Neoliberalleşme, Otoriterleşme ve Farklı Feminizmler – Betül Yarar

1970’lerin sonlarından itibaren Türkiye’de feminist düşünce ve hareketin gelişimi pek çok siyasi düşünce biçimini etkilediği gibi, yeni öznelliklerin ve siyasi kimliklerin doğuşuna da vesile olmuştur. 1980’lerde başlayan 2000’lerin başından itibaren artan bu dinamikleri  bu süreçte ana akımlaşan iki düşünce biçiminin, neoliberalizmin ve feminizmin karşılıklı ve gerilimli ilişkisi bağlamında ele almak mümkün. 1980’lerde sosyalist, Marksist, liberal, radikal gibi teorik-politik kavramlar temelinde çeşitlenen feminist düşünde, 1990‘larda sosyalizm fikrinin gerilemesi ve kimlik politikasının baskın etkisiyle Kemalist, Kürt, İslamcı/Müslüman, Queer gibi kimlikler temelinde ayrışmalara uğrarken, bir yandan da ana akımlaşır. Aynı yıllarda feminizm pek çok diğer toplumsal hareket ve düşünce akımı gibi neoliberalizmin hegemonyası altına girer veya neoliberal düşünce biçimi bu kavramları kendi bünyesine katarak yeni feminist duyarlılıklara vesile olur. Türkiye’de neoliberalizmin feminizmi işgali üzerine bir tartışma tüketilemeden, 2010’larda gündemimize otoriterleşen rejimin ve muhafazakar çevrelerin toplumsal cinsiyet karşıtı illiberal politikaları ve söylemleri yerleşir. 

Bu derste Türkiye’de feminist düşüncenin bu dönemdeki tarihsel dönüşüm sürecini kısaca ele aldıktan sonra, özellikle 2000’lerin başından itibaren neoliberalizmin ve neomuhafazakarlığın feminist düşüncenin bazı ögelerini nasıl kendine mal ettiğine odaklanacak, postfeminizm ve neoliberal feminizm gibi kavramları tartışacağım. Daha sonra 2010’lar itibariyle rejimin otoriterleşmesinin etkisiyle ve ona tepki olarak ortaya çıkan feminist duyarlılıklara, digital feminist aktivizmlere, İslamcı veya Müslüman feminizm, popüler feminizm, muhafazakar ailelerin devrimci çocukları, femonasyonalizm gibi kavram ve kimliklere değineceğim.

BİYOGRAFİLER 

Alev Özkazanç, emekli siyaset bilimi profesörüdür. Lisans, yüksek lisans ve doktorasını sırasıyla ODTÜ, ESSEX ve Ankara Üniversitesi’nde siyaset bilimi alanında yaptı. 1992-2016 yılları arasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde çalışmış; Siyaset Bilimi Anabilimdalı’nın yanı sıra Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Anabilimdalı’nda dersler vermiştir. 1994 yılında kuruluşundan itibaren KASAUM (Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi) ekibinin üyesi olmuş, 2012’de AÜ Cinsel Saldırı ve Tacize Karşı Destek Birimi’nin (CTS) kuruluşunda görev almış ve 2008-2016 arasında Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı Başkanlığı görevini yürütmüştür. 2016’da Barış için Akademisyenler Bildirisini imzaladığı için zorunlu emekli olmuştur. 2018’de kurulan Aramızda Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Derneğinin kurucu üyelerindendir. 2018-2020 arasında Oxford Üniversitesinde misafir akademisyen olarak bulunmuştur. Çağdaş siyaset kuramı, yakın dönem Türkiye siyaseti, feminizm, psikanaliz, toplumsal cinsiyet ve queer kuram, neo-liberalizm, suç ve ceza temel ilgi alanlarıdır. Daha önce Mürekkep ve Toplum ve Bilim dergilerinin yayın kurulu üyeliğinde bulunan Özkazanç, halen Feminist Tahayyül, Fe Dergi, Vira Verita ve Kaos Q+ dergilerinin danışma kurulunda bulunuyor. Tümü Dipnot Yayınları tarafından yayımlanan kitapları şunlardır: Siyaset Sosyolojisi Yazıları: Yeni Sağ ve Sonrası (2007); Neo-Liberal Tezahürler: Vatandaşlık, Suç, Eğitim (2011); Cinsellik, Şiddet ve Hukuk (2013); Feminizm ve Queer Kuram (2015, 2017); Bir Musibet: Yeni Türkiye’de Erillik, Şiddet ve Feminist Siyaset (2020). Ayrıca Bob Jessop: Hegemonya, Post-Fordizm ve Küreselleşme Ekseninde Kapitalist Devlet (İletişim Yayınları, 2005) adlı kitabı (Betül Yarar ile birlikte) derlemiş, Jane Gallop’un Cinsel Tacizle Suçlanan Feminist adlı kitabını Türkçeye çevirmiştir (2013). Arka Pencere: Kısa Dalga Podcast Yazıları (Hayalci Hücre, 2022) son dönem yazıları arasındadır.

Atilla Barutçu, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Sosyoloji Bölümü mezunudur. Yüksek lisans ve doktora derecelerini Ankara Üniversitesi Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı’ndan almıştır. Çalışma alanları arasında eleştirel erkeklik çalışmaları, babalık, queer teori, kent ve mekân konuları yer almaktadır. Çeşitli uluslararası/ulusal dergilerde ve kitaplarda yayınlanmış makaleleri, incelemeleri ve çevirileri bulunmaktadır. Yüz Karası Değil Kömür Karası: Zonguldak (İletişim Yayınları, 2017) kitabının derleyenlerinden biridir. Eleştirel Erkeklik İncelemeleri İnisiyatifi (EEİİ) üyesi olan Barutçu, bir süre Masculinities: A Journal of Culture and Society dergisinin şef editörlüğünü yapmış ve yayın kurulunda yer almıştır. Feminist Tahayyül: Akademik Araştırmalar Dergisi’nin yayın kurulundaki görevine devam etmektedir. 2022-2023 yılları arasında ODTÜ Sosyoloji Bölümü’nde doktora sonrası çalışmalarını yürüten Barutçu, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde öğretim üyesidir.

Betül Yarar, ODTÜ sosyoloji bölümünden mezun olan ve Yüksek Lisansını Essex Üniversitesi’nin, Doktorasını ise Lancaster Üniversitesi’nin sosyoloji bölümlerinde tamamlayan Betül Yarar, önce Abant İzzet Baysal Üniverstesi Sosyoloji bölümünde, daha sonra ise Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde akademisyen olarak görev yapmıştır. 2016-2024 yılları arasında ortaya çıkan siyasi kriz sonucunda önce yurt dışına göç etmek zorunda kalmış, önce Fransa’nın daha sonra Almanya'nın önde gelen üniversitelerinde misafir akademisyen olarak çalışmalarını sürdürmüştür. 2024 yılında ülkeye dönüş yapan Yarar halen iletişim sosyolojisi profesörü olarak Hacıbayramveli Üniversitesi’nde çalışmaktadır. Kültürel çalışmalar, toplumsal cinsiyet ve beden politikaları, sürgün ve hümaniteryenizm alanlarında çeşitli ulusal ve uluslararası araştırma projeleri yürütmüş ve yayınlar yapmış olan Yarar’ın konuyla ilgili makalelerinden bazıları şunlardır: “Neoliberal-neoconservative feminism(s) in Turkey: politics of female bodies/subjectivities and the Justice and Development Party’s turn to authoritarianism” (2020, New Perspectives on Turkey), “Analyzing the Justice and Development Party’s changing discourse on the headscarf issue as the constitutive part of its drift toward authoritarian politics in Turkey” (2024, European Journal of Cultural Studies). "Neoliberal Body Politics: Feminist Resistance and the Abortion Law in Turkey," (Cevahir Özgüler ile birlikte, 2017, Bodies in Resistance, Wendy Harcourt ed. Kitabı içinde, Palgrave Macmillan). Ayrıca meslektaşlarıyla birlikte editörlüğünü yaptığı The Politics of the Female Body in Contemporary Turkey: Reproduction, Maternity and Sexuality (2021, I.B. Tauris) kitap ve bu kitapta yer alan “Disciplining Pious Female Bodies/Sexualities in the Authoritarian Times of Turkey: An Analysis of Public Moral Discourses on Süslümans” başlıklı bölümden ve yine kendisinin derlediği Yeni Türkiye, Hakikatsiz Siyaset, Soylu Yalan (Phoenix, 2019) ve Şiddetin Cinsiyetli Yüzleri (İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2015) kitaplarından ve bu kitaplarda yer alan makalelerinden söz edilebilir. Daha önce Mürekkep adlı derginin yayınkurulu üyesi ve yazarı olan Yarar’ın Bianet, Gazete Duvar, Kısa Dalga gibi dijital basında yer alan köşe yazıları ve potcastleri bulunmaktadır.

Demet Gülçiçek, Warwick Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet Merkezinde Onursal Araştırmacıdır. Doktorasını Warwick Üniversitesi Sosyoloji Bölümünde, yüksek lisans ve lisansını ODTÜ Sosyoloji bölümünde tamamlamıştır. Travelling Theory and Women’s Movements in Turkey: Imagining Europe kitabının yazarı (Routledge, 2024), Feminist Eleştiri: Arayışlar ve Müzakereler kitabının eş-editörü (Metis, 2022) ve “Nation’s happiness, women’s altruism and the affective politics of self-blame: Generating a ‘mood of commitment’” makalesinin yazarıdır (The Sociological Review, 2022). Feminist Media Studies, Journal of Middle East Women’s Studies, İletişim Yayınevi, ViraVerita, KaosGL, Amargi gibi mecralarda yazıları yayınlanmıştır. AtGender’ın yönetim kurulunda bulunmuş, başkanlığını yapmış ve uluslararası feminist konferansların organizasyon ekibinde bulunmuştur. Feminist Tahayyül Dergisinin eş-kurucusu ve eş-editörüdür. Şu anda popüler feminizm üzerine yazmakta ve akademi üzerine bir saha çalışması yürütmektedir. Temel ilgi alanları postyapısalcı tarihyazımı, duygulanım teorileri ve Şarkiyatçılık/Garbiyatçılık teorilerdir. 

Emine Erdoğan, lisans eğitimini Hacettepe Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde tamamladı. Aynı alandaki eğitimine Milli Eğitim Bakanlığı lisansüstü bursu ile Warwick Üniversitesi’nde devam etti. 2016 yılında, yüksek lisans ve doktora derecelerini aldığı bu kurumun İleri Araştırmalar Merkezi’nde ve 2022 yılında Kings College London’da doktora sonrası araştırmalarını yürüttü. Halen Warwick Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde onursal araştırma üyesidir ve Giresun Üniversitesi’nde zorunlu hizmet yükümlüsü olarak çalışmaktadır. Akademik ilgi alanları emek, feminist teori ve yöntem, duygular ve etnografi olan Erdoğan Gender and Agriculture in Turkey: Women, Food and Globalisation (I.B. Tauris) kitabının yazarı, Türkiye’de Feminist Yöntem (Metis) ve Feminist Eleştiri: Arayışlar ve Müzakereler (Metis) kitaplarının eş-editörü ve Feminist Tahayyül: Akademik Araştırmalar Dergisi eş-kurucusu ve eş-editörüdür.

Okuma Önerileri:

Bryson, Valeria (2019) Feminist Politika Teorisi. İstanbul: Phoenix.

Erdoğan, Emine ve Gündoğdu, Nehir (2020) Türkiye’de Feminist Yöntem. İstanbul: Metis.

Gago, Veronica (2022) Feminist Enternasyonel. İstanbul: Sol Kültür.

Gülçiçek, Demet ve Erdoğan, Emine (Ed.) (2022) Feminist Eleştiri: Arayışlar ve Müzakereler. İstanbul: Metis. (Barutçu, Erdoğan ve Gülçiçek’in bölümleri)

Günay-Erkol, Çimen (2018) “İllet, Zillet, Erkeklik: Eleştirel Erkeklik Çalışmaları ve Türkiye’deki Seyri”, Toplum ve Bilim 145: 6-31.

Jagose, Annamarie (2021) Queer Teori: Bir Giriş. İstanbul: NotaBene Yayınları.

Mitchell, Juliet (2020) Kadınlık Durumu. İstanbul: Dipnot.

Scott, Joan W. (2007) Feminist Tarihin Peşinde. İstanbul: Bgst.